Dış ticarette peşin ödeme yöntemi isminden de anlaşılacağı üzere önce peşin ödeme sonra sevkiyat şeklinde yapılan bir ticaret işlemidir.

Dış ticarette peşin ödeme yöntemi isminden de anlaşılacağı üzere önce peşin ödeme sonra sevkiyat şeklinde yapılan bir ticaret işlemidir. Satıcı yani ihracatçı fiili ihracattan önce alıcıdan ödemeyi alır ve sonrasında malları hazırlayarak sevk eder. Bu çeşitlilik göstermekle birlikte bazı durumlarda ihracatçı mal bedelinin bir kısmını alarak da fiili ihracatı gerçekleştirebilir. Bu taraflar arasında yapılan anlaşmaya ve güven derecesine bağlıdır. Fakat yapısal olarak bakıldığında ihracatçı için en avantajlı, ithalatçı açısından da bir o kadar riskli bir ödeme yöntemidir. Taraflar arasında var olan yüksek güven neticesinde bu ödeme yöntemi tercih edilebilir. Fakat ülkemizde ve global ticarette genellikle akreditif ödeme yöntemi çokça kullanılmaktadır.

Bu yazımda sizlerle peşin ödeme yöntemini detaylı şekilde inceleyerek işleyişine göz atmak istiyorum.

Yazımın girişinde de bahsettiğim üzere peşin ödeme yöntemi önce para sonra mal şeklinde gerçekleşir. Yapılan ödemeler genellikle bankalar aracılığı ile havale/eft olarak yada kredi kartı ile gerçekleştirilir. İthalatçının bankası ihracatçının bankasına ödeme yapar ve sonrasında ihracatçı malı sevk eder. İthalatçı için oldukça riskli bir yöntem olan peşin ödeme yöntemi genellikle tercih edilen ve kullanılan bir ödeme yöntemi değildir.

Peşin Ödeme Yönteminin Adım Adım İşleyişi

  1. İhracatçı ve ithalatçı arasında mallar yönelik bir anlaşma yapılır, alınacak ürünler ve teklifler hazırlanır. Hazırlanan teklif proforma fatura veya benzeri bir teklif dosyası ile ithalatçıya sunulur. Sunulan proforma fatura üzerinde ödeme yöntemi, teslim şekli, mal bedeli gibi ibareler yer alır. İthalatçı söz konusu teklifi kabul ettikten sonra hazırlıklar başlar.
  2. Peşin ödeme yöntemini kabul etmiş ithalatçı ile satıcı arasında uluslararası bir sözleşme yapılır. Bu sözleşme üzerinde peşin ödeme yönteminin kullanılacağı ve hangi tarihte ne şekilde ödeme yapılacağı bulunur.
  3. Sözleşme yapıldıktan sonra gelinen etap ödemedir. Bu aşamada ithalatçının bankasının ihracatçının bankasına ödeme yapması gerekmektedir. Peşin ödeme yapılırken genellikle uluslararası standartlara konu olmuş Wire Transfer adıyla bilinen elektronik havale kullanılır. Çok seyrek olarak taraflar arasındaki güven söz konusu olduğunda çek ile de ödeme yapılabilir.
  4. İthalatçının bankası ihracatçının bankasına ödeme yapar. Sonrasında ihracatçının bankası ödemenin ulaştığını ve malları sevk etmesini ihracatçıya bildirir.
  5. Ödemeyi alan ihracatçı malları en kısa sürede hazırlayarak gümrüğe sevk eder. Sonrasında malı gümrükten alacağı evrakları ithalatçıya iletir ve böylece fiili ihracat gerçekleştirilmiş olur.

İhracatçı için Avantajları ve Dezavantajları

  • Peşin ödeme yöntemi ihracatçı için en avantajlı ödeme yöntemidir.
  • İhracatçı daha malları göndermeden ödemesini almış olur ve kısa sürede finansman sağlar.
  • İhracatçı için risk yok denecek kadar azdır, ödemeyi alarak kendini garanti etmiş ve tüm risklerden arınmıştır.
  • Sipariş sonrası gerçekleşebilecek olası bir sipariş iptalinin önüne geçilmiş olur.
  • Dezavantajları açısından bakıldığında çok fazla dezavantajı olmamakla birlikte peşin ödemede ısrarcı olan ihracatçılar potansiyel müşterilerini diğer rakiplerine kaptırabilir. Bunun nedeni uluslararası ticarette taraflar birbirinden habersiz ve güven unsuru çok fazla olmadığından dolayı ithalatçı firma peşin ödemeye yanaşmak istemez.

İthalatçı için Avantajları ve Dezavantajları

  • Peşin ödeme yöntemi ithalatçı için en riskli ödeme yöntemidir.
  • Ödeme yapıldıktan sonra ihracatçı malları göndermeyebilir.
  • İhracatçı firma oyalama politikası izleyerek ithalatçıyı uzun süre oyalayabilir veya malları gümrükten almak için gereken belgeleri göndermeyebilir.
  • Gümrükten teslim alınan mallar talep edilen mallar olmayabilir.
  • Yaşanan herhangi bir aksaklık veya zaruri bir durumda mal alımı iptal edilemez.
  • Avantajları çok fazla olmamakla birlikte diğer ödeme yöntemlerindeki bürokrasiden arınarak komisyon ücretlerinden kurtulmayı sağlar.

Ülkemizde Peşin Ödeme Yöntemi

Peşin ödeme yöntemi ülkemiz dış ticaretinde çok fazla kullanılan veya tercih edilen bir yöntem değildir. Taşıdığı riskler ve yurtdışı alıcıların çekinceleri doğrultusunda diğer ödeme yöntemleri tercih edilmektedir. Bunlar arasında en popüler ve güvenilir olan akreditif ödeme yöntemi ülkemiz dış ticaretinden oldukça ilgi gören ve çokça kullanılan bir ödeme yöntemidir.

Umut Türkümdeyen
Balıkesir Üniversitesi Uluslararası Ticaret / Balıkesir Universty International Trade