Dış ticarette mal mukabili ödeme yöntemi kabaca tabir etmek gerekirse önce mal sonra ödeme şeklinde işleyen bir süreçtir.

Dış ticarette mal mukabili ödeme yöntemi kabaca tabir etmek gerekirse önce mal sonra ödeme şeklinde işleyen bir süreçtir.  Ödeme yöntemleri arasında peşin ödeme yönteminin tam ters işleyişine sahip bir ödeme yöntemidir. Önce fiili ihracat gerçekleştirilir, alıcı yani ithalatçı malları teslim alır sonrasında ödemeyi ihracatçıya ulaştırır. Yine peşin ödeme yönteminde olduğu gibi bu ödeme yönteminde de taraflar arası güven söz konusudur. Nedeni ise ihracatçı malları gönderir ve daha sonrasında hiçbir bedel tahsis etmeden malları gümrükten alacağı vesaikleri ithalatçıya ulaştırır. Daha sonra ithalatçı malları teslim aldığında ihracatçıya mal bedelini gönderir. Ödeme vadeleri taraflar arasındaki anlaşmaya göre değişiklik göstermekle birlikte genellikle 30, 60 ve 90 günlük vadeler kullanılır.

Yazımızın başında da bahsettiğimiz gibi önce mal sonra ödeme şeklinde bir sistem olduğundan dolayı ithalatçı için en garantili fakat ihracatçı içinde bir o kadar risk teşkil eden bir yöntemdir. Bu nedenle taraflar arasında güven unsuru olmadığı durumlarda çokça tercih edilen bir ödeme yöntemi değildir.

Bu yazımızda sizlerle mal mukabili ödeme yönteminin tüm detaylarını ve taraflar açısından avantajlarını incelemek istiyorum.

Mal mukabili ödeme ihracatçı için oldukça büyük riskler barındıran bir yöntem olduğundan dolayı ihracatçı firmalar genellikle tercih etmek istemez. Böyle durumlarda alternatif ödeme yöntemleri tercih edilebilir. Mal mukabili ödemeyle benzerlik gösteren fakat daha güvenli bir yöntem olan vesaik mukabili veya en çok tercih edilen akreditif ödeme yöntemi kullanılabilir. Bu taraflar arasındaki anlaşmaya ve uyuma bağlıdır.

Mal Mukabili Ödeme Yöntemi Neden Kullanılır?

Bu ödeme yönteminde alıcı en fazla avantaja sahip taraf olduğu için satıcıyı ikna etmesi gerekecektir. Taraflar arasında güven unsuru bulunmuyorsa satıcı için bu ödeme yöntemini tercih etmek büyük risk unsuru oluşturacaktır. Fakat bazı durumlarda satıcı mal mukabili ödeme yöntemini kullanmak zorunda kalabilir veya bırakılabilir. Bu durumların en başında sektörde oluşan rekabet ve büyük firmaların küçük firmalar üzerinde yarattığı izlenimdir. Sektörde çok fazla rakip varsa ve satıcı mallarını pazarlamak konusunda sorun yaşıyorsa mal mukabili ödeme kullanılması firmanın tercih edilmesine sebep olacaktır. Alıcı kendi için avantaj yaratmak amacıyla mal mukabili ihracat yapan firmalara yönelecektir. Böylesi durumlarda satışı arttırmak ve müşteri yakalamak için firmalar mal mukabili ödeme yöntemini kullanmak durumunda kalabilir. Fakat ne olursa olsun güven unsurunun bulunmadığı ve yüksek potansiyele sahip ihracatlarda mal mukabili ödeme yöntemi kesinlikle kullanılmamalıdır.

İhracatçı için Avantajları ve Dezavantajları

  • İhracatçı için yüksek risk barındıran ve dolandırılma tehlikesi en yüksek olan ödeme yöntemidir.
  • Mallar teslim alındıktan sonra ithalatçı ödeme yapmayabilir veya oyalama politikası izleyebilir.
  • Ödemeyi geç alma riskine karşı firma finansman sıkıntısı yaşayabilir.
  • İhracatçı için çok fazla avantajı olmamakla birlikte daha öncede bahsettiğimiz gibi rakipler karşısında avantaj sağlayabilir ve firmanın tercih sebebi olmasını sağlayabilir.

İhracatçının Dikkat Etmesi Gereken Unsurlar

  1. İhracatçı bu ödeme yöntemini kullanmakta kararlıysa en başta sorgulaması gereken konu alıcıya güvendir. Alıcı ne kadar güven sağlıyor veya öncesinde ne kadar köklü bir ticaret geçmişi var bunu sorgulamalıdır.
  2. Alıcıya güven unsurundan sonra ülkeye güvende sorgulanmalıdır. Alıcı güvenilir olabilir fakat alıcının bulunduğu ülke ne kadar güvenli. Her zaman alıcının güvenilir olması ödemenin sorunsuz geleceği anlamına gelmez. Ülke faktörleri de bu konuda oldukça önemlidir.
  3. Bunların ardından satıcı ve alıcı arasında sıkı bir sözleşme yapılması gerekir. Bu sözleşme herhangi bir olumsuz durumda hakkınızı aramak doğrultusunda yardımcı olacaktır.
  4. Yapılan sözleşme üzerinde ödemenin tarihi ve ne şekilde yapılacağı kesinlikle belirtilmelidir. Bu durum alıcı açısından bağlayıcı bir sebep yaratacaktır.
  5. Son olarak EximBank’ın yarattığı ihracatçılar için sigorta hizmetleri bulunmaktadır. Bunlardan en uygun olanı araştırılarak tercih edilmelidir.

İthalatçı için Avantajları ve Dezavantajları

  • Mal mukabili ödeme yöntemi ithalatçı için en avantajları ödeme yöntemidir.
  • İthalatçı ödemeyi yapmadan malları teslim almış olur ve malları kontrol ederek ödeme yapma lüksüne sahip olur.
  • Malları teslim almanın yanı sıra ödeme için ihracatçıya vade verebilir. Bu vade doğrultusunda hem aldığı malı kullanabilir ve elindeki finansmanıda değerlendirebilir. Böylece ihracatçıya ödeme yapana kadar malların bir bölümünü nakite çevirme şansına da sahiptir.
  • Dezavantaj olarak ithalatçı açısından herhangi bir olumsuz durum yoktur. Fakat mal mukabili ödeme yönteminde ısrarcı olan firmalar karşı tarafla anlaşmazlık yaşabilir.

Mal Mukabili Ödeme Yönteminin İşleyişi

  1. İhracatçı ve ithalatçı arasında anlaşma sağlanır ve teklif taraflar arasında onaylanır.
  2. Sonrasında uluslararası bir sözleşme hazırlanır ve taraflar imzalar.
  3. İhracatçı malları hazırlayarak gümrüğe sevk eder ve fiili ihracat başlamış olur.
  4. İhracatçı, ithalatçının malları gümrükten alması için gereken vesaikleri gönderir ve bu vesaikler ile mallar gümrükten alınır.
  5. Sonrasında sözleşmede yazan vade tarihi geldiğinde ithalatçının bankası ihracatçının bankasına ödeme yapar.
Umut Türkümdeyen
Balıkesir Üniversitesi Uluslararası Ticaret / Balıkesir Universty International Trade