FOB teslim şekli Free On Board yani Türkçe açılımı ile Gemi Bordasında Teslim şeklinde nitelendirilmektedir. Kuralları ICC tarafından belirlenir.

FOB teslim şekli Free On Board yani Türkçe açılımı ile Gemide Masrafsız Teslim şeklinde nitelendirilmektedir. Uluslararası Ticaret Odası‘nın (ICC) belirlediği kurallar doğrultusunda günümüzde 11 adet dış ticaret teslim şekilleri bulunmaktadır. Bu teslim şekilleri 2010’dan önce 13 adet olmakla birlikte 2010 yılında yapılan bir revizyon doğrultusunda 11 adete indirildi. Bu teslim şekillerinin kurallarının bütünü ve genel adı INCOTERMS şeklinde isimlendirilmektedir. Teslim şekilleri kendi içlerinde farklı özelliklere ve gruplara ayrılmaktadır. Bunlara hakim olmak ve detaylarını bilmek ihracat aşamasında fiyat belirlemek için oldukça önemlidir.

İhracat firmaları çeşitlilik göstermekle birlikte ülkemizde en çok kullanılan teslim şekillerinin başında FOB ve CIF teslim şekli yer alıyor. FOB ve CIF arasında çok fazla ayrım olmamakla birlikte FOB deniz yolu CIF ise tüm yollarda kullanılabilen bir teslim şeklidir. Özellik bakımından birbiri ile çok fazla benzerlik gösteren bu teslim şekilleri arasından bu yazımızda sizlerle FOB teslim şeklinin detaylarını inceleyeceğiz.

Buyurun yazımızın devamında sizlerle birlikte FOB Teslim şeklinin ne olduğuna, ne gibi özelliklere sahip olduğuna ve ne tarz püf noktaları olduğuna değinelim.

FOB Teslim Şekli Nedir?

FOB önceki cümlelerimde de bahsettiğim gibi sadece deniz yolunda kullanılan ve limana bağlı bir teslim şeklidir. Belgeler üzerinde teslim limanı ile birlikte isimlendirilir. Örneğin mallar İstanbul’daki limandan yüklenecekse belge üzerinde teslim şekli “FOB İSTANBUL” olarak geçecektir.

FOB yüzeysel olarak tarif etmek gerekirse ihracatçının malları gemiye yükleyene kadar sorumluluğu bulunan ve malları yükleyerek sorumluluğunun bittiği bir teslim şeklidir. Mallar gemiye yüklendikten sonra sorumluluk ithalatçıya geçer ve ihracatçı görevini tamamlamış olur. İhracatçı malları hazırladıktan sonra gümrük işlemlerini hallederek belirlenen tarih ve yerde malları belirlenen gemiye yükledikten sonra sorumluluğunu tamamlar. Malların geminin güvertesine geçmesinden itibaren tüm sorumluluk alıcıya geçer.

İhracatçı (Satıcının) Yükümlülükleri Nelerdir?

  1. İhracatçı yani satıcı belirtilen koşullara uygun bir şekilde sipariş edilen malı hazırlar.
  2. Malın gümrük işlemlerini halleder ve gerekli vesaikleri tamamlar.
  3. Belirlenen limana kadar malları götürür ve sevk masrafını karşılar.
  4. Sözleşmede belirtilen tarih ve yerde alıcı tarafından seçilen gemiye malları yükler.
  5. Satıcının herhangi bir sigorta yapma sorumluluğu bulunmamaktadır.
  6. Malları yükledikten sonra alıcıya malların geminin güvertesine geçtiğine dair bilgi verir.
  7. Ödeme şekli ve teslim şekline uygun evrakları hazırlayarak alıcıya iletilmesi için gönderir.
  8. Mallar sorunsuz şekilde gemi güvertesine yüklenene kadar tüm sorumluluk ihracatçıya aittir.

İthalatçının (Alıcının) Yükümlülükleri Nelerdir?

  1. Taraflar arasında yapılan sözleşme gereği doğan ödeme yükümlülüğünü uygun şekilde yerine getirir.
  2. İthalat için gerekli vesaikleri hazırlar ve gümrük işlemlerini tamamlar.
  3. İthalattan doğan gümrük vergilerini öder.
  4. Navlun yani taşıma ücreti ithalatçıya aittir. Taşıma firması ile yaptığı anlaşma gereği taşıma ücretini öder.
  5. Malların geminin güvertesine ulaşmasından itibaren sorumluluk alıcıya aittir.
  6. Gerekli sigorta işlemlerini ve poliçeleri alıcı yapar.
  7. Malların ülkeye ulaşana kadar geçtiği transit ülkelere ait masrafları ve ithalat masraflarını karşılar.

Kısacası satıcı malların gemiye yüklenmesine kadar doğan tüm masrafları öderken, alıcı gemiye yüklenmesinden itibaren kendi ülkesine ulaşana kadar doğan tüm masraflardan sorumludur.

FOB Teslim Şekli Fiyat Belirleme Unsurları

FOB ile teslim edilecek bir ihracatta satıcı FOB teslim şeklinin getirdiği yükümlülüklere hakim olmalıdır. Buna yönelik bir maliyet analizi yapar ve fiyat teklifini bu doğrultuda hazırlar. Bunu örnek üzerine anlatmak gerekirse;

  • İzmir merkezli bir ihracat işletmesi malları İstanbul limanında FOB ile teslim edecekse İzmir-İstanbul aralığında sevkiyat masraflarını belirlediği fiyata dahil etmesi gerekmektedir.
  • Buna ek olarak mallar limana ulaştıktan sonra gemiye yükleme masrafları da satıcıya aittir. Bunu masrafları da hesaplayarak alıcıya verdiği fiyat teklifine eklemesi gerekmektedir.

Bu masrafları detaylı analiz edip fiyat teklifini buna yönelik hazırlamayan satıcı gönderdiği mallardan zarar edebilir. Bu nedenle teslim şekline hakim olmak ve bu doğrultuda bir çalışma yapmak oldukça önemlidir.

Umut Türkümdeyen
Balıkesir Üniversitesi Uluslararası Ticaret / Balıkesir Universty International Trade