Dış ticarette FCA teslim şekli Free Carrier, Türkçe tercümesi ile belirlenen yerde taşımacıya teslim olarak nitelendirilmektedir.

Dış ticarette FCA teslim şekli Free Carrier, Türkçe tercümesi ile belirlenen yerde taşımacıya teslim olarak nitelendirilmektedir. ICC tarafından belirlenen INCOTERMS 11 teslim şekli arasında bulunan hemen hemen tüm ithalat ve ihracat işlemlerinde kullanılabilen esnek bir teslim şeklidir. FCA teslim şekli havayolu, demiryolu, karayolu ve denizyolu olmak üzere tüm taşımacılık türlerinde kullanılabilir. Günümüz dış ticaret işlemlerin kullanımına pek rastlamadığımız bir teslim şekli olan FCA alıcının nakliyeyi ödediği tüm taşımacılık türlerinde kullanımı mümkün bir teslim şeklidir.

Bilinen üzere ICC tarafıdan teslim şekilleri için 2010 tarihli bir revize işlemi gerçekleştirildi. Bu revize işleminden sonra INCOTERMS 2010 olarak isimlendirilen 11 adet teslim şekli hali hazırda dış ticaret işlemlerinde kullanılmaktadır. Dış ticaret yapan firmaların ve kişilerin bu teslim şekillerine hakim olması gerekmektedir. Teslim şekillerinin detaylarını bilmek ve getirdiği yükümlülüklere hakim olmak sorunsuz bir ticaret için en önemli faktörlerden bir tanesidir.

Bu yazımızda sizlerle FCA teslim şeklinin detaylarını ve taraflara getirmiş olduğu yükümlülükleri inceleyeceğiz.

FCA Teslim Şekli Nedir?

Yazımızın giriş kısmında da bahsettiğimiz üzere FCA teslim şekli Free Carrier kelimelerinin kısaltmasından oluşmaktadır. Türkçe olarak baktığımızda “belirlenen yerde taşımacıya teslim” veya “taşıyıcıya masrafsız teslim” gibi nitelendirildiğini görüyoruz. FCA teslim şeklinde satıcı malları hazırlayarak alıcının belirtmiş olduğu taşıyıcıya belirtmiş olduğu yerde teslimat yapar. Bu satıcının deposu veya farklı bir alan olabilir. Taşıma ücretleri alıcıya aittir, satıcı malları belirlenen yerdeki taşıyıcıya teslim ettikten sonra tüm sorumluluk alıcı üzerine geçmiş olur.

FCA teslim şeklinde taşıma ücretleri ve taşıyıcı firma ile anlaşma yükümlülüğü kurallar gereği ithalatçıya aittir. Fakat ülkemizde FCA ile yapılan ticaretlere baktığımızda çoğunlukla taşıyıcı firma ile ihracatçının anlaştığını görüyoruz. Bu ihracatçı ve ithalatçı arasında yapılan anlaşmaya göre uygulanmaktadır. İthalatçı firmanın ülkemiz şartlarına hakim olmaması, güvenilir taşıyıcı firma bulma sorunu doğrultusunda ihracatçı firma bu işlemleri gerçekleştirebilir. Nakliyeden doğan tüm ödemeler ithalatçı tarafından karşılanmaktadır.

FCA Teslim Şeklinin İşleyişi

  • FCA teslim şeklinde ihracatçı malları ithalatçı ile yaptığı anlaşmaya göre hazırlar. İhracat ve gümrük işlemlerini gerçekleştirir. İhracattan doğan vergileri ve gerekli harçları ödemek ihracatçının yükümlülüğüdür.
  • İhracatçı FCA teslim şeklinde malları kendi ülkesinde alıcının belirlediği yerde teslim eder. Teslimat yeri ihracatçının ülkesinde herhangi bir yer olabilir. Bunlar ihracatçının fabrikası, deposu veya yükleme limanı olabilir.
  • Teslimat yeri alıcı tarafından ihracatçının fabrikası veya deposu olarak belirtilmişse satıcı gelen nakliye aracına malları yüklemekle sorumludur.
  • Taşıma ücretleri (navlun) ithalatçı tarafından karşılanır.
  • Taşıma işlemleri, taşıyıcı firma ile anlaşmak ithalatçının yükümlülüğüdür. Fakat günümüz dış ticaretinde ülkemizde FCA ile yapılan ticaretlere baktığımızda yapılacak anlaşmaya göre ihracatçı firmanın taşıyıcı firmalar ile anlaştığını görüyoruz. Bu ithalatçının ülkemize yabancı olması ve uygun taşıyıcı firma bulamamasından kaynaklanmaktadır. Bu nedenle ihracatçı ile anlaşarak taşıyıcı firma işlemlerini ihracatçıya devredebilmektedir.

Vesaikler Üzerindeki Kullanımı

FCA teslim şeklinde teslimat yeri kullanılmaktadır. Örneğin mallar Balıkesir’de teslim edilecekse vesaikler üzerinde FCA BALIKESİR olarak belirtilmelidir. Yani ithalatçı ile yapılan anlaşma gereği malların teslim edileceği il ismi ile birlikte belgelere yazılmalıdır.

FOB ve FCA Farkları

  • Bildiğiniz üzere FOB teslim şekli sadece denizyolu taşımacılığında kullanılmaktadır. Fakat bazı işlemlerde FCA ve FOB karıştırılmaktadır. Limanı bulunmayan şehirlerde FOB teslim şekli ile teklif vermek doğru değildir.
  • FOB teslim şekli denizyolu taşımacılığında kullanılırken, FCA teslim şekli tüm taşıma türlerinde kullanılabilmektedir.
  • FOB teslim şeklinde satıcı malları limana götürmek ve belirtilen gemiye yüklemek ile sorumludur. Limana ulaştırmak için gerçekleştirilen nakliyat ücretini ihracatçı öder.
  • FCA teslim şeklinde mallar farklı alanlarda teslim edilebilir. Bu alanlar ihracatçının fabrikası, deposu, belirtilen yükleme alanları olabilir.

İhracatçının Sorumlulukları

  1. Satıcı, alıcı ile yaptığı anlaşma gereğince malları uygun şekilde paketler ve sevkiyata uygun hale getirir.
  2. Mallara ait ihracat işlemlerini yerine getirir ve oluşan gümrük vergisi, harçları öder.
  3. Ürünleri alıcı tarafından belirlenen yerde ve belirlenen taşıyıcıya teslim eder.
  4. Ürünler belirlenen nakliye firmasına ulaştırılana kadar oluşan tüm masraflar ve riskler ihracatçıya aittir. Malların teslimatı yapıldıktan sonra tüm risk ithalatçıya geçmiş olur.
  5. Navlun ve nakliye masrafları ihracatçıya ait değildir.

NOT: İthalatçı ile yaptığı anlaşma gereği nakliye firması ile anlaşma ihracatçı tarafından yapabilir.

İthalatçının Sorumlulukları

  1. İhracatçı ile yaptığı anlaşma gereği belirlenen ödeme yöntemine göre mal bedelini öder.
  2. İthalat işlemlerini gerçekleştirir ve ülke mevzuatı gereği doğacak vergileri, harçları öder.
  3. Taşıma acentesi ile anlaşma yaparak taşıma ücretlerini öder.
  4. Satıcıya malları hangi tarih ve saatte nerede teslim edeceği hakkında bilgi verir.
  5. Malların taşıyıcı firmayı teslim edilmesi ile birlikte tüm risk ve sorumluluklar ithalatçıya aittir.

FCA teslim şekli, FOB teslim şekline benzesede aradaki küçük detayları bilmek gerekir. Yanlış teklif vermemek ve olası aksaklıkların önüne geçmek için teslim şekilleri detaylı olarak bilinmelidir. Sektörde bazı yanlış anlaşılmalar doğrultusunda firmalar FOB yerine FCA teslim şekli ile teklif oluşturmaktadır. Bu durum beraberinde bazı karmaşaları getirmektedir. Bu nedenle FOB teslim şeklinin liman olan bölgelerde ve sadece denizyolu taşımacılığında, FCA teslim şeklinin ise liman olmayan bölgelerde ve tüm taşıma türlerinde kullanıldığını bilmek gerekmektedir.

Umut Türkümdeyen
Balıkesir Üniversitesi Uluslararası Ticaret / Balıkesir Universty International Trade