Dış ticarette FAS teslim şekli Free Alongside Ship, Türkçe açılımı ile gemi doğrultusunda teslim anlamına gelmektedir. Mallar belirlenen limana bırakılır.

Dış ticarette FAS teslim şekli Free Alongside Ship, Türkçe açılımı ile gemi doğrultusunda teslim anlamına gelmektedir. FAS, ICC’nin belirlediği 11 adet teslim şekli (INCOTERMS 2010) arasında çok fazla kullanımına rastlamadığımız bir teslim şeklidir. Deniz yolu ve iç su yolu taşımacılığında kullanılan bu teslim şekli isminden de anlaşılacağı üzere gemiye yüklemeden yapılan bir teslim şeklidir. Getirdiği risk ve karmaşa nedeniyle günümüz dış ticaretinde alıcı tarafından pek tercih edilmeyen ve kullanılmayan bir teslim şeklidir.

Birçok yazımızda belirttiğimiz üzere teslim şekillerine hakim olmak ve detaylarını iyi bilmek sorunsuz bir ticaret yapabilmek için gerekli şartların başında gelmektedir. Teslim şekillerini bilmeden ve getirdiği yükümlülüklere hakim olmadan yapılacak işlemler sorunlar doğuracaktır. Özellikle fiyat teklifi gibi unsurları yakından etkileyen teslim şekilleri bilinmesi gereken kurallardır.

Bu yazımızda sizlere FAS teslim şeklinin detaylarını, alıcı ve satıcı yükümlülüklerini detaylı bir şekilde aktarmak istiyorum.

FAS Teslim Şekli Nedir?

Free Alongside Ship kelimelerinin baş harflerinden oluşan FAS kodu Türkçe açılımı ile gemi doğrultusunda teslim anlamı taşımaktadır. Sadece denizyolu taşımacılığında kullanılan bu teslim şekli alıcı tarafından belirlenen limanda belirtilen geminin doğrultusunda teslimat yükümlülüğü doğurmaktadır. İhracatçının malları geminin yanına kadar götürmesi gerekmektedir. Mallar belirtilen limana ve gemiye ulaşana kadar oluşan tüm masraflar ihracatçıya aittir. Ürünlerin gemiye ulaşması ve gemi doğrultusuna teslim edilmesi ile birlikte ihracatçının sorumluluğu sona erer ve tüm sorumluluk ithalatçıya geçmiş olur.

FOB teslim şekli ile benzerlik gösterir fakat FOB teslim şeklinde mallar geminin güvertesine yüklenirken, FAS teslim şeklinde mallar geminin yanında teslim edilir. Bu nedenle FOB’un ihracatçıya daha fazla sorumluluk yüklediği söylenebilir. FOB teslim şeklinde gemiye yükleme masrafları da ihracatçıya aitken FAS’da böyle bir kural bulunmaz. FAS Teslim şekli genellikle dökme mallar için kullanılır. Dökme mallara örnek vermek gerekirse demir çelik ihracatı yapan firmalar çoğunlukla FAS teslim şeklini kullanır. Dökme demir blokları geminin yanında hazır ederek yüklenmesine olanak sağlarlar.

FAS Teslim Şeklinin Genel Kuralları

  1. FAS teslim şeklinde satıcı malları hazırlamak ve alıcı tarafından belirlenen liman ve gemiye ulaştırmakla sorumludur. Alıcının belirlemiş olduğu limandaki noktaya malları götürür ve sorumluluğu sona erer.
  2. Mallar belirlenen noktaya görülene kadar tüm masraf ve riskler ihracatçıya aittir. Mallar gemi doğrultusuna indirildikten sonra ihracatçının sorumlulukları sona erer ve tüm riski alıcı üstlenmiş olur.
  3. Malların alıcının sorumluluğuna geçmesi itibariyle doğacak tüm masraflar ithalatçıya aittir.
  4. Navlun yani taşıma ücretini ithalatçı karşılar.
  5. Gümrük vergileri ve diğer vesaikler satıcı tarafından hazırlanır. Mala ait gümrük işlemleri ihracatçı tarafından yapılır.
  6. Çoğunlukla dökme denizyolu taşımacılığında tercih edilir.

Vesaikler Üzerindeki Kullanımı

FAS teslim şeklinde yükleme limanı kullanılır. Örnek vermek gerekirse mallar İstanbul’daki firmadan İzmir limanına sevk edildi ve yüklenerek Hamburg limanına indirilecek. Bu durumda vesaikler üzerinde FAS Teslim şekli “FAS İZMİR” olarak belirtilir. Yani malların gemi doğrultusuna teslim edileceği limanın ismi ile birlikte kullanılmaktadır.

FOB ve FAS Teslim Şekilleri Arasındaki Farklar

  • FOB teslim şeklinde ihracatçı malları geminin güvertesine yüklemek ve yükleme işlemlerini takip etmekle yükümlüdür.
  • FAS teslim şeklinde ihracatçı malları belirtilen gemi doğrultusunda bırakır ve diğer işlemler alıcıya aittir.
  • FOB teslim şeklinde yükleme masrafları ihracatçıya aittir, FAS teslim şeklinde yükleme masrafları ithalatçıya aittir.
  • FOB teslim şeklinde ihracatçının sorumlulukları FAS’a oranla daha fazladır.
  • FAS teslim şekli dökme mal taşımacılığında kullanır, FOB genellikle konteyner taşımacılığı için kullanılır.

İhracatçının Sorumlulukları

  • İhracatçı alıcı ile yaptığı sözleşmenin kurallarını uygun olarak malı hazırlar.
  • Mala ait gümrük işlemlerini tamamlar ve doğacak masrafları karşılar.
  • İhraca ilişkin vesaikleri hazırlar.
  • Alıcı tarafından belirtilen limana ve teslim noktasına malları ulaştırır. Bu noktaya kadar olan tüm masrafları karşılar.
  • İhracatçı malları belirtilen noktaya indirdikten sonra yükümlülüğü sona erer. Bu noktadan sonra tüm risk ve sorumluluk ithalatçıya geçmiş sayılır.
  • Ödeme yöntemine uygun olarak mala ait vesaikleri ithalatçıya ulaştırır.

İthalatçının Sorumlulukları

  • İhracatçı ile yaptığı sözleşemeye uygun şekilde ödeme yöntemine göre mal bedelini öder.
  • İthalat işlemine ait vesaikleri hazırlar ve ithalat vergilerini öder.
  • Taşıyıcı firma ile anlaşma yapar ve navlun ücretini öder. Sonrasında ihracatçıya malı hangi limana ve hangi firmaya teslim edeceğini bildirir.
  • Mallar gemi doğrultusuna teslim edildikten sonra malların yüklemesini gerçekleştirir.
  • Gerekli durumlarda taşıma sigortasını yapar.
Umut Türkümdeyen
Balıkesir Üniversitesi Uluslararası Ticaret / Balıkesir Universty International Trade