Dış ticarette kullanılan ödeme yöntemlerine BPO ödeme yöntemi - Bank Payment Obligation yani türkçe açılımı ile "Banka Ödeme Yükümlülüğü" dahil oldu.

Dış ticarette kullanılan ödeme yöntemlerine yakın zamanda BPO ödeme yöntemi – Bank Payment Obligation yani türkçe açılımı ile “Banka Ödeme Yükümlülüğü” dahil oldu. Bu yöntem günümüz bankacılık sisteminin dış ticaret işlemleri için ürettiği bir yöntemdir. Peşin ödeme, mal mukabili, vesaik mukabili ve akreditif gibi ödeme yöntemlerine baktığımızda hepsinin kendi içerisinde belirli risk unsurları ve maliyetleri bulunmaktadır. Her ödeme yöntemi ihracatçı veya ithalatçıya bir risk yükler, bu risk durumu azaldıkça da ödeme yöntemine ait komisyon ve masraflar artar. Akreditif ödeme yöntemi günümüz dış ticaretinde en garantili görülen yöntemdir. Fakat akreditifin işlem yoğunluğu ve maliyet dezavantajı tarafları bir hayli yormaktadır. BPO Banka ödeme yükümlülüğü sistemi günümüz bankacılığında bu işlem yoğunluğu ve maliyeti azaltmak maksadıyla geliştirilen bir sistemdir.

Henüz çok yeni olan ve çok fazla bilinmeyen bir yöntem olan BPO ödeme yöntemi aslında tarafların yükünü azaltan ve işlem maliyetini düşüren bir sistemdir. İsminden de anlaşılacağı üzere garanti unsurunu kaybetmeden akreditif sisteminde olduğu gibi güvence altında olduğunuz bir yapıya sahiptir. Ayrıca işlem öncesi ve sonrası olmak üzere bankaların sağladığı belirli finansman olanakları da BPO içerisinde bulunmaktadır.

Yazımızın giriş kısmını tamamladıktan sonra BPO – Bank Payment Obligation sisteminin detaylarını sizlerle incelemek istiyorum.

BPO – Bank Payment Obligation Nedir?

Yazımızın giriş kısmında da bahsettiğim üzere peşin ödeme, mal mukabili, vesaik mukabili gibi ödeme yöntemlerine göre riski azaltır. Akreditif sistemi ile kıyasladığımızda ise daha az işlem ve daha az maliyete sahip bir ödeme güvencesidir. Sistemin işleyişi kimi zaman yüzeysel olarak akreditife benzetilse de BPO ödeme yöntemi ile akreditifi ayıran özellik operasyonun belgeler üzerinden değil online bir merkezi sistem üzerinden gerçekleştirilmesidir. Bu durumda akreditifte oluşan maliyet ve işlem yükünü ortadan kaldırmaktadır.

Bir veritabanı üzerinden gerçekleştirilen bu işlemler bütünü diğer yöntemlere göre çok daha hızlı ve az maliyetli olarak gerçekleştiriliyor. Evrak verilerini Lehtar bankaya bildiriyor, sonrasında banka herhangi bir evrak transferi yapmak zorunda kalmıyor. Lehdar banka ihracatçıdan aldığı verileri “BASELINE” ismindeki bir sisteme yüklüyor. Bu aşamada ithalatçı da gerekli verileri yükümlü bankaya bildiriyor. İki taraftan yüklenen veriler birbirini ile uyuştuğu durumda bir banka güvencesi oluşturuluyor. Bu güvence ihracatçı için ödeme güvencesi, ithalatçı içinde sorunsuz mallarını teslim alacağı güvencesi niteliği taşıyor.

BPO Sisteminde Taraflar

BPO sisteminde 4 taraf vardır.

  • Yükümlü: İthalatçı (Alıcının) kendisidir.
  • Yükümlü Banka: İthalatçının (Alıcının) bankasıdır. BPO’yu düzenleyen bankadır.
  • Lehtar: İhracatçı (Satıcının) kendisidir.
  • Lehtar Banka: İhracatçı (Satıcının) bankasıdır. BPO Lehtarı olan bankadır.

BPO’nun İşleyişi

  1. Alıcı ve satıcı arasında yaptığı ticaret anlaşmasına göre sözleşmeyi düzenler.
  2. İthalatçı kendi bankası yani yükümlü bankaya BPO şartlarını içeren bilgiyi verir.
  3. İhracatçı BPO şartlarını içeren veriyi kendi bankasına yani lehtar bankaya teyit eder.
  4. İki taraftan sağlanan bilgiler banka sisteminde eşleştiği taktirde BASELINE oluşur.
  5. Alıcı ve satıcı eşleşme raporunu bankalarından teslim eder.
  6. İhracatçı sözleşmede belirtilen şartlara uygun şekilde malı sevk eder.
  7. Satıcı yüklemeye ait verileri ve mal faturasını bankasına ibraz eder. Lehtar banka satıcıdan aldığı bu verileri sisteme yükler.
  8. Alıcı bankasından eşleşme raporunu teslim alır. İnceledikten sonra onay veya red verir.
  9. Veri eşleşmesi başarılı olduğu durumda lehtar banka satıcıyı bilgilendirir.
  10. Satıcı yükleme belgelerini bankasına ibraz eder ve banka sisteme yükler.
  11. Alıcı bu belgeler ile malı gümrükten teslim alır.
  12. Ödeme vadesi geldiğince yükümlü banka alıcı hesabından veya alıcıyı borçlandırarak mal bedelini öder.

BPO’nun işleyişini incelediğimizde oldukça sade ve hızlı bir sistem olduğunu görebiliyoruz. Akreditife oranla çok daha basit bir yapıda ve maliyetleri düşük bir sistemdir. Karmaşık bir yapıda olmadığından dolayıda hata yapma veya herhangi bir karışıklık yaratma imkanı pek bulunmuyor. Bu nedenle günümüz ödeme sistemleri arasında pek bilinmese de BPO kullanılması gereken bir sistemdir. Detaylarına iyice hakim olunmalı ve kolay ticaret için tercih edilmelidir. Ayrıca iki tarafı da garanti altına alan yapısı sayesinde sorunsuz bir ticaret oluşturacaktır.

BPO Sisteminde Dikkat Edilecek Hususlar

  • Alıcı sisteme satıcının bankası tarafından girilecek bilgileri doğru ve eksiksiz biçimde belirlemelidir. Bu ticaretin gidişatını ve sorunsuz bir işlem yapısına sahip olmak için çok önemlidir.
  • Alıcı satıcı ile yaptığı sözleşme hükümlerini doğru şekilde belirlemelidir. Bu sözleşme hükümleri ile birlikte yanlış mal gönderme, eksik mal gibi riskleri bertaraf etmelidir.
  • Satıcının dikkat etmesi gereken en önemli nokta ise sisteme veri girişinin belirli bir süre içerisinde yapılması gerektiğidir. Bu süre içerisinde kendisinden talep edilen bilgileri eksiksiz bankasına ibraz etmelidir.

İhracatçı için Avantajları/Dezavantajları

  • Malları eksiksiz gönderdiği ve bilgileri eksiksiz ibraz ettiği durumda ödemesini alacağını garanti eder. Ödeme garantisinin banka tarafından verilmesi ciddi bir güvencedir.
  • Sade ve hızlı bir sistemdir. İşlem süreci kısa ve maliyeti düşüktür.
  • Banka tarafından ekstra finansman imkanı yaratılabilir.
  • Dezavantajı eşleşme yapılacak bilgilerin zamanında sağlanamaması durumu oluşabilir. Bu durumda sorun yaşayacaktır.

İthalatçı için Avantajları/Dezavantajları

  • Peşin ödeme yöntemine kıyasla çok daha güvenli ve hızlı bir sistemdir.
  • Operasyon maliyetleri düşük ve evrak trafiği yok denecek kadar azdır.
  • Dezavantajı ise akreditife oranla daha az kontrol sahibidir.
  • Diğer bir dezavantaj mallar gümrüğe ulaşması ile birlikte evrakları aynı anda teslim alamayabilir. Bu durumda mal gümrükte bekleyecektir.

BPO – Bank Payment Obligation sistemini mal mukabili ödeme yönteminin geliştirilmiş ve banka güvencesi olan hali olarak düşünebiliriz. Fakat ödeme yöntemine bankaların dahil olması ve yükümlü bankanın ödeme güvencesi sağlaması ciddi bir güvencedir. Bu nedenle günümüz bankacılık sisteminde taraflar kendini garanti altına alabilmek ve sorunsuz bir ticaret gerçekleştirmek için tercih etmelidir.

Umut Türkümdeyen
Balıkesir Üniversitesi Uluslararası Ticaret / Balıkesir Universty International Trade